Culture

Περί καλλιτεχνικής αδιαφορίας

Καλοκαίρι στην παραλία και πέραν της βουτιάς και της ηλιοθεραπείας, θέλεις κάτι ακόμα για να περάσει η ώρα ‘ κάτι να διαβάσεις. Η μειοψηφία επιλέγει ένα βιβλίο, συνήθως από τη λίστα των ανάλαφρων best-sellers μυθιστορημάτων. Η πλειοψηφία, από την άλλη, επιλέγει τους σημαντικότερους εκπροσώπους του εγχώριου περιοδικού κίτρινου τύπου.

Η Ελλάδα του σήμερα, ακόμα και εν μέσω της καταιγίδας που μας μαστίζει, συνεχίζει να ειδωλοποιεί τα αστραφτερά χαμόγελα, τις ακριβές designer bags, τα πολυτελή αυτοκίνητα, τις εικόνες πλούτου και υπερβολής. Ένα lifestyle άπιαστο λειτουργεί σαν καταφύγιο από τη μιζέρια της καθημερινότητας και των δελτίων ειδήσεων. Υπάρχουν πολλοί που κρέμονται από τα χείλη του κάθε Ρέμου και Ρουβά για μια ατάκα την οποία θα μετατρέψουν σε slogan στις παρέες τους, ενώ άλλοι κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να τους συναναστραφούν αποδεικνύοντας στον περίγυρο τους την υψηλή κοινωνική τους θέση. Αχ και να γνωρίζατε πόσες μητέρες περιμένουν πως και πως τα νέα τεύχη των ΣΟΚ, Λοιπόν, κτλ κάθε εβδομάδα μήπως και δουν τις κόρες τους φωτογραφημένες ως οι νέες, άγνωστες –για την ώρα- συνοδοί των διάσημων τροβαδούρων. Είναι λυπηρό, δεν συμφωνείτε;

Υπάρχει όμως κάτι πιο λυπηρό: η επιλεκτική άγνοια των καλλιτεχνών όταν πρόκειται για την επιρροή τους. Ενώ αντιμετωπίζω πολλές φορές θετικά τις προσπάθειες τους να υποστηρίξουν ευγενείς στόχους, όπως τη μάχη κατά του καρκίνου του στήθους και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με ενοχλεί η σιωπή τους απέναντι στα τρέχοντα ζητήματα της κοινωνίας που τους έχει αναδείξει. Πόσο δύσκολο είναι πια για τους υπεύθυνους δημοσίων σχέσεων των διασημότερων Ελλήνων καλλιτεχνών να γράψουν ένα κείμενο ή δυο-τρεις ατάκες που θα χρησιμοποιούν οι «αστέρες» στις συνεντεύξεις τους για την επικαιρότητα;

Να σας το πω και διαφορετικά. Δεν μπορεί η Lady Gaga μέσα από τις συναυλίες της να περνά τα δικά της πολιτικά μηνύματα, όσο νηπιακός και αν είναι ο λόγος της, και οι δικοί μας να κινούνται λες και χτίζουν το βιογραφικό του αψεγάδιαστου. Είτε το θέλουμε είτε όχι, αυτοί οι καλλιτέχνες διαθέτουν μεγαλύτερη επιρροή από οποιοδήποτε ακαδημαϊκό ή πνευματικό άνθρωπο αυτή τη στιγμή στη χώρα μας. Μπορεί τα νούμερα των πωλήσεων των περιοδικών να μην δείχνουν αυτήν την εικόνα, αλλά αυτό είναι μόνο ένα μέρος του συστήματος, που συμπεριλαμβάνει τις μεσημεριανές εκπομπές, τα κίτρινα ενημερωτικά sites και το ασύδοτο κουτσομπολιό σε κομμωτήρια, καφετέριες και φιλικές συναθροίσεις.

Πάντα θεωρούσα τους καλλιτέχνες ευαίσθητους απέναντι στο σύνολο των κοινωνικών προβλημάτων και κοντά στο κοινό που τους αναδεικνύει. Θλιβερή η διάψευση, αλλά όχι τόσο συγκλονιστική όσο θα είναι για εκείνους όταν ο κόσμος σταματήσει να αγοράζει τη μουσική τους και να συντηρεί τον τρόπο ζωής τους.

Της φαντασίας συνέχεια

Ένα κείμενο, μια αναφορά στο blog της e-diva, δύο τηλεοπτικές σειρές και μερικές κινηματογραφικές αναμνήσεις μετά, το θέμα της φαντασίας [αυτή τη φορά επικεντρωμένο στην επιστημονική πτυχή της] συνεχίζει να με απασχολεί.

Ένα σχόλιο που διάβασα σήμερα στο Facebook, κάτω από το link που έδωσα για την τελευταία μου ανάρτηση με ώθησε να θυμηθώ την τριλογία του Matrix.

Θα μπορούσε το μέλλον στο οποίο οδηγούμαστε να το έχουμε ήδη δει ως αποκύημα της φαντασίας άλλων; Εσείς που χρησιμοποιείτε το iPad στην καθημερινότητα σας δεν ανακαλέσατε καθόλου στο νου σας σκηνές από το Minority Report κατά την πρώτη επαφή σας με τη συσκευή;

Η φαντασία λειτουργεί αυτόνομα και παράγει εικόνες στο μυαλό μας μέσα από τη διαδικασία της «παρθενογένεσης» ή συλλέγει και συνδυάζει κομμάτια από τις πληροφορίες που λαμβάνουμε καθημερινά και τα νέα αυτά αμαλγάματα προωθούν την ήδη υπάρχουσα γνώση εξελικτικά; Μα αλήθεια πως μπορείς να παράγεις νέα πληροφορία out of thin air; Είναι αυτό δυνατό; Τελικά πόσο δύσκολο είναι το future-casting ως πρακτική; Με ποια κριτήρια διαχωρίζεται το φανταστικό από το πιθανό; Είναι αυτά τα κριτήρια προσωπικά [γνωρίζω γιατί το έχω δει / γευτεί / μυρίσει / διαβάσει / κτλ.] ή authoritative; Πόσο εύκολο είναι πλέον να δεχόμαστε κάποια πράγματα ως universal truths; Πως οι innovators της εποχής μας «σπάνε» τα νοητικά δεσμά τους και αναπτύσσουν δημοφιλή προϊόντα και υπηρεσίες; Είναι απόρροια της μεταφοράς της φαντασίας τους στην πράξη ή της επισταμένης μελέτης τους πάνω σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο; Ή λίγο από όλα;

Κάποτε απορούσα γιατί οι άνθρωποι αγαπούν τα μαθηματικά και τις θετικές επιστήμες. Τώρα μπορώ να τους καταλάβω. Στην αλήθεια των αριθμών κάποιοι βρίσκουν πνευματική ανακούφιση, γιατί η φύση τους είναι σταθερή και απόλυτη, οι αλλαγές τους ελεγχόμενες και πάντα ο συνδυασμός του φέρει κάποιο αποτέλεσμα ακόμα και όταν αυτό δεν είναι το επιθυμητό.

Αναζητώντας το φανταστικό

Στο πολιτιστικό ένθετο της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας της προηγούμενης εβδομάδας (25/7/2010 Νο 453), ο Στέλιος Ελληνιάδης πραγματεύεται την πορνογραφική στροφή που έχει πραγματοποιήσει τα τελευταία χρόνια η pop μουσική με πρωτεργάτισσες τη Lady Gaga, τη Madonna, τη Shakira, τη Rihanna και πολλές άλλες.

Ανάμεσα σε ημίγυμνους χορευτές και φωνητικά γεμάτα πόθο και σεξουαλικές υποσχέσεις, το γυναικείο φύλο βιώνει μια απροσδόκητη απελευθέρωση από ταμπού και προκαταλήψεις σαν να πρόκειται για μια μαζική δήλωση του «είμαι γυναίκα / είμαι σεξουαλική / κοίταξε με / άγγιξε με / αγάπησε με». Και όμως, αυτή η εικόνα της διάχυτης σεξουαλικότητας δεν παύει για πολλές και πολλούς να ανήκει στη σφαίρα του σουρεαλιστικού, μια θέαση από την υπερυψωμένη πραγματικότητα του φανταστικού.

Τα τελευταία χρόνια, το στοιχείο της φαντασίας περπατά παράλληλα με τη σεξουαλικότητα στο δρόμο της mainstream, pop κουλτούρας. Σπάζοντας το ηλικιακό φράγμα, η φαντασία, η μαγεία, ο σουρεαλισμός και η επιστημονική φαντασία βρίσκουν υποστηρικτές και ακολούθους σε όλα τα κοινά ανεξαρτήτως μόρφωσης και επαγγελματικής κατάστασης. Μόνο στη δική μου γενιά έχουμε ήδη γνωρίσει δύο πραγματικά φαινόμενα βασισμένα στη μυθοπλασία και στην επική εξιδανίκευση πρόσωπων και συμβάντων: η ιστορία του Harry Potter και το Twilight Saga. Την ίδια στιγμή, οι άλλοτε nerd-approved χαρακτήρες της Marvel Comics και της DC χαίρουν μαζικής αναγνώρισης μέσω της μεγάλης κινηματογραφικής οθόνης δημιουργώντας νέα πρότυπα και σταθερές στη μόδα, τη μουσική, το αστικό λεξιλόγιο, αλλά και τις ανθρώπινες συμπεριφορές.

Λαμβάνοντας ως δεδομένο ότι ζούμε σε κυνική κοινωνία, τα ερεθίσματα από το χώρο του φανταστικού λειτουργούν εξισορροπιστικά και για ορισμένους λυτρωτικά. Στην τελευταία συνέντευξη που έδωσαν οι πρωταγωνιστές του Twilight στην Oprah Winfrey, μια ομάδα γυναικών άνω των 35 ετών υποστήριξαν ότι αγαπούν τη δημοφιλή σειρά βιβλίων της Stephenie Meyer και τις ταινίες που έχουν βασιστεί σε αυτήν διότι τους εξασφαλίζει μια ασφαλή διέξοδο από την καθημερινότητα τους, μακριά από τις συζυγικές και οικογενειακές υποχρεώσεις τους. Στον online κόσμο, βέβαια, το στοιχείο του φανταστικού δεν αποτελεί «άγνωστο επισκέπτη».

Η δημιουργία διαδικτυακών προσωπικοτήτων οι οποίες διαφέρουν από τους πραγματικούς εαυτούς μας αποτελεί μια καθιερωμένη πλέον πρακτική. Avatars, fictional bios και μια σειρά από μη-αναμενόμενα ενδιαφέροντα κοσμούν εκατοντάδες χιλιάδες profiles στα μεγαλύτερα social networking sites με τους διαχειριστές τους να αναζητούν έξοδο από την πραγματική ζωή τους. Κατά την προσωπική μου άποψη, η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό που θα θέλαμε να προβάλλουμε και δεν το κάνουμε ανήκει και αυτή στη σφαίρα της φαντασίας. Η pop κουλτούρα και η τεχνολογία μας έχουν βοηθήσει στο να απενεχοποιήσουμε την εικόνα αυτήν και γιατί όχι να την προβάλλουμε και να την εξερευνήσουμε. Η θέση μας πίσω από το πληκτρολόγιο μας επιτρέπει αυτό το ταξίδι, χωρίς τούτο να σημαίνει ότι δεν πρέπει να διατηρούμε και κάποιες ασφαλιστικές δικλείδες. Η ευχαρίστηση που λαμβάνει κάποιος/α από την πρακτική αυτή δεν χαρακτηρίζεται ωφέλιμη όταν κουκουλώνει την απτή πραγματικότητα ‘ είναι προτιμότερο να λειτουργεί συμπληρωματικά και να κατανοούμε τα όρια της.

Εσείς τι πιστεύετε; Αναζητούμε το φανταστικό τώρα περισσότερο από ποτέ; Θεωρείτε ότι είναι κομμάτι των αναγκών μας που πρέπει να καλύπτουμε; Η εύρεση του σας βοηθά στην πραγματικότητα σας;